Từ một ý tưởng khởi nghiệp dựa trên nền tảng công nghệ sinh học, mô hình nuôi trồng nấm đông trùng hạ thảo của chị Nguyễn Thị Tiên (xã Tân Tiến, tỉnh Đồng Nai) đã từng bước phát triển thành Hợp tác xã (HTX) Đông trùng hạ thảo PN Bình Phước. Đây là một điển hình cho hướng đi kết hợp giữa khoa học, công nghệ và chuyển đổi số trong phát triển nông nghiệp hiện đại.

Không chỉ xuất phát từ đam mê nghiên cứu, lựa chọn đông trùng hạ thảo còn đến từ những trăn trở về thị trường dược liệu trong nước. Chính điều đó đã trở thành động lực để chị Tiên kiên trì theo đuổi hướng đi này ngay từ những ngày đầu khởi nghiệp.

Chị Nguyễn Thị Tiên chủ HTX Đông trùng hạ thảo PN Bình Phước

Chia sẻ về hành trình của mình, chị Nguyễn Thị Tiên cho biết: “Trong bối cảnh thị trường dược liệu trong nước còn phụ thuộc lớn vào nguồn nhập khẩu, việc chủ động nghiên cứu và làm chủ công nghệ nuôi trồng là yếu tố mang tính chiến lược. Đặc biệt, với đông trùng hạ thảo (Cordyceps militaris), nếu kiểm soát tốt các điều kiện như dinh dưỡng, ánh sáng, nhiệt độ và độ ẩm, hoàn toàn có thể nuôi cấy thành công trong môi trường nhân tạo”.

Nhận thức rõ điều đó, với nền tảng là kỹ sư công nghệ sinh học (Trường Đại học Công nghiệp Thực phẩm TP.HCM), sau thời gian làm việc tại doanh nghiệp, chị Tiên đã quyết định rẽ hướng khởi nghiệp. Sau đại dịch COVID-19, chị nghỉ việc tại 1 doanh nghiệp thực phẩm lớn ở TP. HCM và quyết định trở về quê để theo đuổi mô hình nuôi trồng đông trùng hạ thảo cùng một số người bạn.

Từ những thử nghiệm ban đầu trong quy mô nhỏ, nhóm từng bước tích lũy kinh nghiệm, hoàn thiện quy trình kỹ thuật và dần ổn định sản xuất. Đến năm 2022, nhận thấy tiềm năng phát triển, chị cùng nhóm bạn đã chính thức thành lập Hợp tác xã Đông trùng hạ thảo PN Bình Phước, đầu tư hệ thống phòng nuôi cấy khép kín, cùng trang thiết bị hiện đại.

Không dừng lại ở sản xuất nguyên liệu thô, HTX tiếp tục đẩy mạnh chế biến sâu, phát triển các dòng sản phẩm đa dạng như đông trùng hạ thảo tươi, sấy thăng hoa, ngâm mật ong, yến chưng đông trùng… Qua đó góp phần nâng cao giá trị gia tăng và kéo dài vòng đời sản phẩm.

Các dòng sản phẩm của HTX Đông trùng hạ thảo PN Bình Phước

Một điểm đáng chú ý là tư duy xây dựng chuỗi giá trị dược liệu hoàn chỉnh – vốn là “điểm nghẽn” của ngành dược liệu trong nước. Theo chị Tiên, để phát triển bền vững cần đảm bảo hai yếu tố then chốt là chất lượng và khả năng truy xuất nguồn gốc. Vì vậy, HTX tập trung xây dựng vùng nguyên liệu ổn định, nhà xưởng đạt chuẩn, đồng thời từng bước hoàn thiện các chứng nhận như C/O (xuất xứ) và C/Q (chất lượng) nền tảng quan trọng để mở rộng thị trường.

Trong khâu sản xuất, việc ứng dụng công nghệ số giúp kiểm soát chặt chẽ các điều kiện nuôi cấy. Hệ thống theo dõi nhiệt độ, độ ẩm, ánh sáng được vận hành chính xác, góp phần đảm bảo môi trường tối ưu cho nấm phát triển, từ đó nâng cao chất lượng sản phẩm một cách ổn định. Đồng thời, HTX triển khai hệ thống truy xuất nguồn gốc bằng mã QR cho từng sản phẩm, góp phần minh bạch thông tin và tạo dựng niềm tin với người tiêu dùng.

Chủ động khai thác tiềm năng nền tảng số mở rộng không gian thị trường

Trên nền tảng sản xuất ứng dụng khoa học, công nghệ, HTX cũng xác định chuyển đổi số một xu hướng một cũng sẽ là một giải pháp quan trọng để mở rộng thị trường, tiếp cận đa dạng nhóm khách hàng thay vì phụ thuộc vào các kênh phân phối truyền thống.

Thông qua các sàn thương mại điện tử, mạng xã hội và hệ thống bán hàng trực tuyến, sản phẩm của HTX đã vượt ra khỏi phạm vi địa phương, tiếp cận khách hàng trên toàn quốc. Cùng với đó, các hoạt động marketing số được triển khai đồng bộ như xây dựng nội dung về sức khỏe, tối ưu hóa website, quảng cáo trực tuyến và phát triển cộng đồng khách hàng trên nền tảng số.

Nhờ đó, hiện nay khoảng 80% sản lượng sản phẩm của HTX được tiêu thụ qua kênh trực tuyến. Chuyển đổi số không chỉ giúp mở rộng thị trường mà còn giảm chi phí trung gian, nâng cao khả năng tiếp cận người tiêu dùng và tăng sức cạnh tranh cho sản phẩm. Không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế, HTX còn tạo tác động xã hội tích cực khi tạo việc làm cho hàng chục lao động trực tiếp và khoảng 50 phụ nữ tham gia mạng lưới bán hàng online, góp phần lan tỏa kinh tế số đến khu vực nông thôn.

Từ một mô hình khởi nghiệp nhỏ, HTX Đông trùng hạ thảo PN Bình Phước đã từng bước khẳng định hướng đi đúng đắn khi lấy khoa học, công nghệ làm nền tảng, chuyển đổi số làm động lực và chuỗi giá trị làm trục phát triển. HTX nhanh chóng ghi nhận những kết quả tích cực. Năm 2023, sản phẩm được công nhận đạt chuẩn OCOP 3 sao; đến năm 2025, tiếp tục được nâng hạng lên OCOP 4 sao. Bên cạnh đó, năm 2024, sản phẩm còn được vinh danh là sản phẩm nông thôn tiêu biểu và sản phẩm công nghiệp nông thôn chất lượng cao.

Trong bối cảnh nhu cầu dược liệu trong nước ngày càng tăng nhưng nguồn cung nội địa còn hạn chế, những mô hình như vậy không chỉ mang lại giá trị kinh tế mà còn góp phần định hình lại ngành dược liệu theo hướng hiện đại, minh bạch và bền vững. Đây cũng là minh chứng rõ nét cho thấy khi khoa học, công nghệ và chuyển đổi số được ứng dụng đúng hướng, nông nghiệp không còn là lĩnh vực truyền thống mà trở thành không gian sáng tạo, mở ra cơ hội để người trẻ khởi nghiệp, phát triển kinh tế và lan tỏa giá trị cho cộng đồng.

Dự án “Ứng dụng khoa học kỹ thuật sản xuất nấm đông trùng hạ thảo trên nguồn cơ chất tổng hợp và định hướng phát triển hệ sinh thái dưới tán rừng” của chị Nguyễn Thị Tiên đã đạt Giải Nhất Cuộc thi Khởi nghiệp đổi mới sáng tạo tỉnh Bình Phước (cũ). Dự án hướng đến xây dựng chuỗi giá trị dược liệu liên kết vùng (trong đó có đông trùng hạ thảo và nấm linh chi), phát triển vùng nguyên liệu ổn định, góp phần cải thiện sinh kế cho người dân, đặc biệt là đồng bào dân tộc thiểu số. Đồng thời, chú trọng bảo tồn và nhân giống các loại dược liệu quý, kết hợp giữa tri thức y dược cổ truyền và công nghệ hiện đại để tạo ra các sản phẩm chất lượng cao. Bên cạnh đó, dự án định hướng phát triển dược liệu trở thành ngành sản xuất hàng hóa, gắn với chế biến sâu, chuyển giao công nghệ và tiêu thụ theo chuỗi liên kết từ vùng trồng đến doanh nghiệp. Qua đó, từng bước nâng cao giá trị kinh tế, tạo việc làm, tăng thu nhập cho người dân và đóng góp vào phát triển kinh tế địa phương.

Hải Hòa